تبلیغات
معماری به روز - ارزش های كالبدی – قصایی
 
شنبه 8 تیر 1392 :: نویسنده : یاشار

ارزش های كالبدی قصایی

«در طراحی شهری ارزش های كالبدی قصایی برآمیختگی متناسب توده و قصا و شكل بدنه فضای محصور كننده ، برای ایجاد یك كل استوار است. در دیدگاههای جدید طراحان غربی نیز كه در شرح و بسط این مفاهیم همانند گذشته پیشگام بوده اند، همچنان بردستیابی به كلیتی موزون تاكید می شود».(توسلی، 1376: 46 ( كالن بر این اعتقاد است، همانطور كه هنری به نام معماری داریم چیزی هم به نام هنر ارتباط وجود دارد كه عبارت است از تركیب كلیه عناصر سازنده محیط مانند : بناها ، و درختان و طبیعت و آب و ترافیك فضایی شهرهای ایران دچار تغییرات اساسی و ملتی شده امروزه ارزش های كالبدی فضایی شهرهای ایران دچار تغییرات اساسی و ملتی شده است كه می توان یكی از علل عمده آن را ناشی از دخالت دادن سلیقه های شخصی روز دانست كه جز محصول یك دوره تحصیل در داخل یا خارج كشور وتجربه ای محدود نبوده است . 

فضاهای شهری ، مزایا و معایبیش در هر صورت در غالب عناصری كالبدی همچون كف، بدنه وسقف و اجزاء وعناصر آن غیبت یافته و شخصیت و پتانسیل های بالقوه و بالفعل آن قابل شناسایی می شود.

هرچند مفاهیم شهری اعم از فضایی كالبدی ، اجتماعی و اقتصادی درهم تنیده و جدایی ناپذیرند اما به ناچار برای پرهیز از ابهام در پاسخگویی به مسائل شهری سعیدر تفكیك آن ها شده است .

بررسی تركیب توده و فضا :

چگونگی شكل گیری و تركیب توده و فضا را می توان خمیر مایه شكل گیری انواع فضاهای شهری دانست. نحوه تركیب توده و فضا و ایجاد حالات مختلف آن از قبیل،بافت ریزدانه و درشت دانه، ارگانیك و شطرنجی ،نشان دهنده مشخصات كالبدی ، وضعیت فرهنگی و اقتصادی منطقه است.

«ساخت كالبدی شهر و بویژه مسافت اصلی كالبدی شهر را فضاهای عمومی شامل میادین و خیابان ها در امتزاج با فعالیت های محصور كننده آن ها تشكیل می دهند. طراح شهری در سازمان دادن و طراحی این فضاها بر پایه قواعد و معیارهایی روشن اما با نتیجه ای انعطاف پذیر و درعین حال جهت دهنده به منظورایجاد فرهنگی دركل شهر عمل می كند. این دیدگاه كه محصول طراحی است و باید به صورت یك كل درآید، همواره مورد قبول بوده است. این كل كه منبعث از رویدادها وتصمیمات مختلف است از تركیب دو عنصر اساسی توده وفضا حاصل می شود وتاریخ طراحی شهری آمیختگی ارزشمند این دو عنصر را به صورت كلی هماهنگ و مرتبط الاجز نشان می دهد.

بررسی تركیب توده و فضا نشان می دهد در قسمت های قدیمی از شهر كه هنوز دستخوش  تغییرات نشده اند، چگونه و با چه ضرافتی توده و فضا در امتزاج با یكدیگر و الگوهای رفتاری فضا موفق بوده است. اما بارسوخ فرهنگ غربی و بی توجهی به اصول اندوخته با تغییراتی جدی، همچون شكل گیری توده هایی كاملا منظم و بیشتر به هم برای خیابان شطرنجی و به بدنبال ان استفاده از الگوهای جدید توده و فضا همچون الگوی 60-40 (40 درصد فضای باز و 60در صد توده ) روبروشدیم. كه به دلیل ناآشنا بودن با ارزش  های كالبدی گذشته ، الگوهای جدید همچون غده سرطانی در حال تكثیر است. به عبارت دیگر می توان گفت:

در بحث مربوط  به توده و فضا ،« در مقررات رایج در ایران و حتی برخی از كشورهای غربی عمدتا به مواردی مانند تعیین ارتفاع ، میزان عقب نشینی و درصد سطحی اززمین كه ساختمان آن را می پوشاند اكتفا شده و در چگونگی تركیب توده های ساختمانی كه باید فضاهایی را محصور كنند غفلت شده است». (همه شیروانی : 34).

«مقرارت ساختمان (1967)در شهر قدیمی اوینبرو در اسكاتلند علاوه و بر ارتفاع به موارد اساسی دیگری مانند خط نما اشاره كرده و مسئله عقب نشستگی قسمتی از توده ساختمان را در فضا دقیتر مورد بررسی قرار داده است ».

اما بحث اساسی در اینجا نحوه تركیب مجموعه ساختمان ها با فضا است ، مثلا در مجموعه ساختمانهایی مجاور هم در مسیر یك خیابان در تركیب با هم و با فضا باید نوعی پیوستگی در خطوط ،اشكال و تركیب بدنه محصور كننده به وجود آورند.

« در شهرهای قدیمی ایران واحدهای مسكونی با حیاط مركزی به یكدیگر پیوسته اند و مجموعه یكپارچه ای را تشكیل می دهند یك معمار ایرانی كه خانه های را در زمینی طراحی می كرد، اصولی را می شناخت كه بر اساس ا‹ خانه های مجاور از پیش شكل گرفته بود. ( تصویر ....) هماهنگی شكلی و هم پیوندی واحدهای مسكونی نسبت به هم در نتیجه رعایت این اصول میسر شده است. جهت بدنه اصلی خانه، تعیین اندازه فضایی حیاط نسبت به حجم فضای محصور كننده دور، اندازه اجزای حیاط مانند حوض و باغچه های ، اندازه تالار و ایوانها ، اندازه اتاق های سه دری و پیچ دری همه تابع نظم  بوده است».(توسلی ، 1367: 25)بنابراین آمیخته ای صحیح از توده و فضا شكل كالبدی شهر را تشكیل داده و در كل مجموعه ای متجانس ، هماهنگ و كم نظیر بافت های قدیمی به عنوان الگویی مطلوب با نمونه ای از این بافت در محدوده مورد مطالعه آورده شده است .

هم پیوندی واحدهای مسكونی : تركیب خانه ها یكی و اختلاف در اندازه است جهت اصلی تقریبا یكسان خانه ها ( پاسخ به مسئله  به همین شكل تایپ شود به مجموعه شكل تقریبا شطرنجی ( شطرنجی نامنظم ) داده است .

تصاویر زیر در نمونه ای از تركیب توده و فضا در محدوده مورد بررسی نشان داده شده است. در این تصاویر برای تفكیك روشن خیابان ها و میادین و كوچه همین قسمت ها شور خوره است.

آنچه كه كاملا مشهود است غلبه توده ساختمانی بر فضا است. این تصویر فشردگی وضعیت فضاهای شهری منطقه را نشان می دهد. افزایش توده ساختمانی درون منطقه به صورتی به قاعده و بی شكل ونظم در جریان است . این روند تجدید تصمیم گیری در خصوص و ایجاد فضاهایی مناسب را رفته رفته دشوار می نماید. «در كشورهایی كه در طول تاریخ آن ها ، بخش دولتی همواره در تصمیم گیریهایش منافع شهروندان را در نظر داشته شهرها مملو از فضاهای شهری دلنشین و فعال و جذاب هستند ، اما در شرایطی كه زمین های شهری به منبع كسب در آمد بدل می شوند، به جای خیابان ها و میادینی كه فضای شهری نام دارند، تنها را ه های عبور و فلكه هایی برای حركت متراكم بسواره در نظر گرفته می شود.

در محدوده مورد بررسی نیز وجود این عامل از یك سرو فشار نیروهای اقتصادی و توجهی مسئولین از سوی دیگر اجازه شكل گیری فضای شهری مطلوب كه زائیده تركیب مطلوب توده و فضا است گرفته است و فقط وجود اجناس رنگارنگ وفانتزی در ویترین مغازه ها توانسته فضا را زنده نگاه دارد. به طوری كه در كوچه های فرعی منشعب از راسته جفت  همین كه چند قدمی دور می شویم ،مجددا برهوتی از اتوموبیل محیط را پر می كند.

از فضای عمومی تا فضای خصوصی

در فصل دوم تعاریفی در خصوص فضاهای عمومی و خصوصی ارائه شد. متوجه این مهم شدیم كه ارتباط میان فضای عمومی و خصوصی از طریق فضاهای نیمه خصوصی ونیمه عمومی آن چیزی است كه دست كمك طراحی شهری را بیش از پیش به میان می كشد.

در زیر نمونه ای از این فضاها آورده شده است .

امروزه به دلایل مختلف كه در قسمت های قبل هم به آن اشاره كردیم دیگر هنری ازسلسله مراتب فضایی به مانند گذشته نیست.ازدحام جمعیت و اتوموبیل و تداخل فعالیت ها در فضاهای شهری و بی نظمی حاصل از آن موضوع فضاهای نیمه خصوصی ونمیه عمومی راازمیان بوده است. فضاهای نیمه عمومی و نیمه خصوصی اصولا با گذشت زمان به سختی تولید و در تازیانه سبك های جدید سر به نابودی می گذارد.

سبك دامن زده به فضاهای شهر نه تنها در محدوده مورد مطالعه كه در اكثر نقاط شهربا نام اكلكیستم(چند خوشه ای ) حكایت از بی محوری و شكل گیری كه تبلور كالبدی آن چیزی جز اغتشاش فضایی نیست.

در زیر به بررسی فضاهای عمومی،وخصوصی و نیمه خصوصی پرداخته شده است .

مسئله مقیاس و مناسبات :

فضاهای باز وگسسته وعمومی و خصوصی ،پرفعالی و انواع فضاهای شهری با مقامی اصول حاكم برآن با ارتفاع از سطح زمین فضایی واقعی می یابد و با حركت عمودی نسبت سطح افق تمامی معیارهایی مطلوبیست فضا را متاثر خود می سازد.همانطور كه خطوط ترانه زمین یك تپه را توصیف می كند، خطوط مقیاس و تناسبات از مسائل فضایی كالبدی است . تغییراتی اصل از نوع مصالح مورد استفاده در فضاها ، رشد روز افزون جمعیت و نیاز به رشد عددی شهرها توانست مورفولوژی شهرها بی احترام به اصولی كه به آن گره خورده است تغییر دهد. یكی از این اصول اصل مقیاس و تناسبات است. در رابطه با این موضوع بحث شده است . محدوده مورد بررسی كه به نسبت از تست های قدیمی شهر مشهد بوده از این لحاظ قابل بررسی است.

تاثیر بازاره بر نوع كاركر ، كاربری و سطح و سطوح فعالیت ها

در حوزه بلافعل و مداخله خیابان جفت فضاهای شهری از نوع مسیرهای حركتی باشند، خیابان های این محدوده نیز مانند بیشتر خیابان های شهر ، در نقش ارتباط دسترسی و راه سوله :

( Vehicular traffic road ) ما بین چند مكان ( place ) را بر عهده دارند (توسلی : 1379 : 15 ) و فی نفسه به صورت فضاهای شهری با نفرینی كه از آن داده شده عمل می كنند».به عبارتی آراسته واجد نظم با ارزش بصری و جاذب نیستند و نقش عمده آن ها همان عبور دادن ماشین است.

تنوع كاربری های فرهنگی ،آموزشی ، فضای سبز، اداری و تجاری ، انتظامی ،تاسیسات و ویژگی كاربری های فرهنگی ، آموزش ، فضای سبز، اداری و تجاری انتظامی ،تاسیسات و دیگر كاربری ها در این محدوده به دلیل قرار گرفتن در مركز مشهد، و جانمایی نادرست آن ها بدون توجه به سطح سطوح كاربریها ،جز شلوغی و ازدحام چیزی از این تنوع بجا مانده نگذاشته است .

مركز شهر مشهد كه روزی بافت قدیمی شهر محسوب می شده به دلیل تغییرات شدید و عدم انعطاف پذیری كه نه قصد و طراح مسئله از آن یاد شد، امروز برای پر كردن این تقبل ( چاره ای جز هزینه های گزاف طرح هی دور از واقعیت را ندارد .

در شكل گیری فعالیت های همجوار بازار سه عامل تاثیر گذار است:

میل به ایجاد كاربریهای اطراف بازار به دلیل نیاز بازار .مثل طباخی ها در زمان گذشته و نیاز به پاركینگ در عصر حاصر و یا به شكل گیری فعالیت هایی كه با پویایی و سرزندگی بازار همنشین باشد.

عامل اقتصادی : تاثیر بازار به زمین های پیرامون خود از طریق ایجاد ارزش افزوده به خصوص اینكه با كاربریهای دیگری همچون فضای سبز همراه باشد.

شكل گیری كاربریها در اطراف بازار ویا مجتمع های تجاری براساس ضوابط حاكم كه در تهیه طرح های امروزی مورد استفاده است.

در زیر مقایسه ای از الگوی فعالیت های همجوار بازار در گذشته با محدوده مورد مطالعه مشاهده می شود.

تحلیل بدنه ها در محدوده مورد مطالعه :

بدنه های شهری ازاجزاء اصلی فضای شهری است. این قسمت از فضای شهری از طریق قواعد و قوانینی كه در شكل و جانمایی اجزایش به كار رفته ارتباطی تنگاتنگ با مخاطب خود برقرار می سازد. خط افق، خط زمینه ، اركان عمودی و افقی جداكننده ، برجستگیها و فرو رفتگیهایی كه حالت سه بعدی به نما می بخشد، ریز و كاریهای چهار چوب پنجره ها ، ستون ها و سرستون ها و دیگر اجزای نما كه حكایت از سبك آن دارد و چگونگی به كارگیری سطوح نفوذپذیر مثل ورودی ها و پنجره ها به یك بدنه مشهدی هویت بخشید. و اعتبار آن را رقم می زند. از طرفی در خیابان به مثابه فضای شهری تنها عناصركالبدی اهمیت ندارند بلكه خیابان به منزله واقعیتی اجتماعی و فرهنگی به صاحبان ، مالكان ، استفاده كنندگان و اداره كنندگان فضا نظر دارد . كنار هم قرار گرفتن این عوامل خمیر مایه فضای شهری بوده و حكایت از پیچیدگی آن دارد .

اجزاء اركان تشكیل دهنده نمای شهری در یك بدنه راسته با فعالیت مشخص ( به مانند خیابان جفت ) با رعایت اصول و قواعد حاكم بر آن به نیمی از اهداف خود می رسد. در صورتی كه اگر از دید شهر سازی و نه معماری به مجموعه بنگریم چگونگی تركیب ابتدا و انتهای دیگر دیكته می كند كه نیمه دیگر رسیدن به الگوی مناسب بدنه شهری را در بردارد.

«رسیدن به الگویی مطلوب در بدنه های شهری در نتیجه پیروی از قواعد و معیارهای طراحی شهری حاصل می شود . این قواعد محصول فرهنگ بشری است و از دیر باز در فلسفه و هنر مورد بحث بوده اند . سه چشمه این مفاهیم و معانی جوهر زیبایی است ». ( توسلی ،1379، 79 )

آنچه گفته شد در نمای بناهای قدیمی شهرهای ما به درستی به چشم می خورد. فعالیتها نما كه تركیبی آمیخته از توده و فضا و شكل پیرامون آن است. مقیاس و تناسبات چه در بدنه ها و جزییات آن و چه در گذرها، الگویی بی نظیر در فضای شهری از خود به یادگار گذاشته است.

گویی بدنه های شهری مجموعه ای یكپارچه از كل شهر بوده است كه اجزایش در زمان و مكان مفصل شده است به طوری كه شكل كالبدی آن آیینه مقام نمای وضعیت اقلیتی ، شرایط اجتماعی و اقتصادی آن بوده است .

برای مثال ساخت شهرهای رنسانس به خوبی تجلی كالبدی سازمان های اداری سیاسی جدید را بعد از قرون وسطی نشان می دهد.

آنچه در مورد بدنه های با ارزش شهرهای قدیمی بیان گردید در زیر با مثالی كاملا روشن شده و در مقایسه با بدنه های موجود در محدوده مورد بررسی قرار می گیرد. ( تصویر....)

هم اكنون فشار مسائل اقتصادی و رسوخ فرهنگ نا آشنا با ریشه فرهنگ شهرهای ایرانی ، آنچنان كرده است كه دیواری از بی ارتباطی و ناهماهنگی میان اجزای كالبدی فضایی در شهر قدیمی افراشته است و از ضوابط طرح های تفصیلی نیز كاری جز گذاشتن خشتی دیگر بر این دیوار بر نمی آید.

مقایسه بدنه های بازار در قدیم ور استه جفت حاكی از این است كه شكل گیری بدنه های بناها در قدیم قسمتی از توده و فضا آنچنان استادانه . از منابع ، زمان و محیط بهره جسته است كه كستر اشكالی بتوان بر آن وارد كرد. از آنجایی كه اكثر بناها از چنین ارزشی برخوردار بوده اند و اكثرا سه عامل یاد شده را به خوبی شناخته اند.اكثر بناها از جوهره مشتركی سرچشمه گرفته و در نتیجه این گونه مخاطب خود را متاثر عصر خویش می ساخته است.

از طرفی در اجزای بدنه ها نسبت تناسبات پنجره ها با محیط بنا،سلسله مراتب بین فضاهای عمومی و خصوصی، پویایی ومكث و تناسبات گذر پیاده آنچنان بجا به كار رفته است كه فرمی مطلوب از خودبجا گذاشته است و محیا برای فعالیت های اجتماعی داخل فضا است .

در محدوده مورد بررسیاین موضوع به گونه ای دیگر ظاهر شده است. تناسبات در میان اجزای بدنه ها اعم از ورودی ها ، پنجره ها ، بر بی توجه به كار رفته است .ار كان عمودی و افقی مكمل هم نبوده و در ساختمان های بلند و راسته های تجاری در طول راسته بهره ای از قواعد معیارهای طراحی شهری نبوده است . اكثرا بدنه ها به صورت نوارهایی در دو طرف خیابان كشیده شده و به غیر از چند مورد عقب نشستگی و بیرون آمدگی به چشم نمی خورد. بر این اساس از جذابیت فضا به دلیل حجمی نبودن نما كاسته است.

عقب شستگی های ناگهانی می توانست فرصتی برای ایجاد مكث در قبال پویایی راسته باشد در حالی كه به غیر از یك مورد این اصل به فراموشی سپرده شده است . نرده هایی به موازات راسته جفت در جلوی مجتمع كمیته امداد نشان دهنده این ادعا است.

علی رغم اینكه قسمت هایی از بدنه های راسته جفت متجانس می باشند، تغییرات ناكهانی از نظر جنس مصالح به كار رفته شده و اركان و اجزاء و نما ملموس است.(تصاویر .....و......)

عدم رعایت خط آسمان به دلیل ساخت و سازهای بی رویه در لابه لای بناهای فرسوده كه مطابق سود اقتصادی و در تضاد با معیارهای فضای شهری است از مشكلات اساسی محدوده و مورد مطالعه است كه زیان های آن در بدنه های نیز ظاهر شده است.

مورد دیگر الحاقات فراوانی است كه در بدنه های به كار رفته كانال های كولر، علائم ، تابلوها از نظر اندازه و مكان قرارگیری ارزش های بصری بدنه را تضعیف كرده است ( تصاویر)

 

 

 





نوع مطلب : شهرسازی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


دوشنبه 27 شهریور 1396 02:00 ق.ظ
Appreciate the recommendation. Let me try
it out.
سه شنبه 14 شهریور 1396 12:39 ب.ظ
Hi there! This article could not be written any better!
Looking through this post reminds me of my previous roommate!
He always kept talking about this. I'll forward this article to him.
Pretty sure he's going to have a great read.
Thank you for sharing!
دوشنبه 16 مرداد 1396 09:32 ب.ظ
It's a shame you don't have a donate button!
I'd most certainly donate to this outstanding blog!
I suppose for now i'll settle for book-marking and adding your RSS
feed to my Google account. I look forward to brand new updates and will share this
website with my Facebook group. Chat soon!
چهارشنبه 27 اردیبهشت 1396 03:25 ق.ظ
Fantastic website you have here but I was wondering if you
knew of any forums that cover the same topics discussed in this article?
I'd really like to be a part of group where I can get advice
from other experienced people that share
the same interest. If you have any recommendations, please let me know.
Thanks!
سه شنبه 22 فروردین 1396 03:24 ق.ظ
Thanks for sharing your thoughts. I really appreciate your efforts and
I am waiting for your further write ups thanks once again.
دوشنبه 21 فروردین 1396 08:13 ق.ظ
You are so cool! I don't believe I've read through a
single thing like that before. So nice to
find another person with a few original thoughts on this subject matter.

Seriously.. thank you for starting this up.
This web site is one thing that is needed on the internet,
someone with a little originality!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


معماری به روز
درباره وبلاگ

معماری بازی استادانه ، صحیح و با شکوه توده هایی است که در روشنایی با یکدیگر جمع می شوند چشمان ما برای مشاهده ی صورت ها (فرمها) در روشنایی ساخته شده اند ؛ نور و سایه این صورت ها را آشکار می کنند ؛ مکعب ها،مخروط ها ، کره ها ، استوانه ها یا هرمها صورتهای بزرگ اولیه ای هستند که نور آن ها را به گونه ای ممتاز آشکار می کند؛ تصویر این صور در درون ما و بدون ابهام متمایز و ملموس است . به همین دلیل است که این ها صور زیبا ، زیباترین صورند . همه کس ، از کودک گرفته تا وحشی و ما بعد الطبیعه دان با این مطلب موافق است . این امر به ماهیت هنر های تجسمی مربوط می شود .

معماری به روز

مدیر وبلاگ : یاشار
نویسندگان
نظرسنجی
بهترین معمار جهان کیست ؟








آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
عضویت سریع [RegFastForm]